Zeka ve kavrayışımın yetersiz kaldığı anlar

Chery ve tellaklar reklam filmi

Bizim uygarlık diye tanımladığımız çerçeveye girmemiş kimi toplulukların (bunu ilkel diye de tercüme edebilirsiniz) yas törenleri beni her zaman şaşırtmış, hatta dehşete düşürmüştür. Şu açıdan dehşete düşürmüştür; aynı gezegende ve aynı zaman diliminde hatta coğrafya olarak çok da yakında yaşadıımız topluluklarla bu kadar mı ayrıyız? Para, pul, eğitim olarak değil, beynimizin çalışma sistemleri olarak.

Bir annenin karnında oluştuğumuz dokuz ay, kendine yeterli, her şeyi bilen biri olarak ortaya çıkmamıza yeter bir süre değil. Doğduğumuzda, ancak temel fonksiyonları yerine getirebilecek bir beyne sahip oluyoruz. Beyin ilerleyen yıllarda çevresindeki uyaranlarla kendini oluşturup geliştiriyor. Neurobilimci Michael Merzenich, yaşanan deneyimlerin ve öğrenme sürecenin gelişmekte olan beyni doğrudan etkilediğini ve fiziksel değişiklikler meydana getirdiğini öne sürüyor. (bkn. TED konuşması)

Çin malı Chery otomobillerinin tellaklı reklam filmini televizyonda ilk kez gördüğümde, her türlü zeka ve kavrayış yeteneğimin tamamen, tümüyle, tekmili birden çaresiz kaldığını hissettim, yaşadım. Benden çok daha zeki varlıkların, hem benim, hem de sağımda solumda yaşayan bazı insan topluluklarının ruhunu, içini dışını çok iyi bildiklerini ve hangi ürünü hangi topluluklara nasıl satacakları konusunda hiç bir zaman sahip olamayacağım bir bilgi birikimine sahip olduklarını varsaydım. Bu varsayım karşısında dehşete düştüm. Aynı şoku ve dehşeti Turkcell'in Recep İvedik kampanyasında da yaşamıştım.



Chery web sitesine bakınca, sanki bu reklam film hiç çekilmemiş, zeki beyinlerin formüle ettikleri bu tellaklı Chery teması hiç yokmuş gibi oluyor. Oysa web sitesine tellakları, sabunlamayı falan görürüm, reklamda yaşadığım deneyimin uzantısını oradan izlerim diye heveslenerek gitmiştim. Evet, zeka ve kavrayışım bazı durumlarda maalesef yetersiz kalıyor.